شايسته سالاري Meritocracy) ( يكي از عوامل اساسي توانمندسازي دولت ها و ارتقاي سطح دانش و تخصـص مـديـران و گردانندگان هر كشور است. امروزه، انتصابات غيرسياسي دولت ها بر پايه اصول شــايـسـتــه ســالاري و عمـدتـاً از طـريـق آزمـون هـاي تخصصي صورت مي گيرد، اما هنوز هم تعداد مديران توصيه شده و منصوبان غيرمتخصص چشمگير است.

فرانسه: طبقه بندي و آزمون هاي ارتقاء

كاركنان دولت فرانسه در چهار گروه اداري، اجرايي، دفتري و انتظامي طبقه بندي مي شوند. در داخل هر گروه نيز طبقات خاصي مانند هيأت هاي عاليرتبه قرار دارند. در سال هاي اخير، در سطوح بالاتر مديريت، حدود 10 هزار نفر از كاركنان دولت قرار گرفته اند كه به ترتيب اهميت شامل طبقات مستخدمان اصلي دولت (پرسنل خدمات مالي، اداري و مديريت)، مستخدمان ارشد دولت (مهندسان و مديران خدمات كشوري)، مستخدمان عاليرتبه دولت (بازرسان امور مالي، كاركنان ديـوان مـحاسبات و اعضاي هيأت هاي سياسي) و مقامات عاليرتبه دولت (معاونان وزراء، مدير بودجه و اعضاي عاليرتبه شوراي ملي دولتي) مي باشند.
در كشور فرانسه، مديران عمدتاً فارغ التحصيلان مـدرسه عالي مديريت ENA) (اين كشورند. دوره آموزشي ENA حدود 27 ماه شامل 15 ماه آموزش تئوري و 12 ماه كارآموزي است. براي ورود به اين مدرسه عالي، سالانه سه امتحان برگزار مي گردد: آزمون اول، امتحان داخلي براي آن دسته از كارمندان دولت است كه حداقل 5 سال سابقه خدمت دارند. آزمون دوم، آزمون ورودي خارجي براي دانشجويان زير 28 سال سن و با حداقل مدرك ليسانس مي باشد. آزمون سوم هم براي افراد بالاي 40 سال است كه تجربه تخصصي بيش از 8 سال در بخش خصوصي دارند. اين آزمون ها كه به تعداد مساوي دانشجو مي گيرند، موجب توازن در نظام ترفيعات بر اساس ارشديت مي شوند. در سطوح ديگر شغلي نيز دو سيستم ارتقاي شغلي وجود دارد: نخست، سيستم ارتقاء بر اساس ارشديت كه از طريق اتحاديه هاي كاركنان به تصويب رسيده است. سيستم ديگر، ارتقاي مبتني بر گزينش است كه براساس ارزشيابي كاركنان توسط سرپرستان به ويژه از نقطه نظر مسايل اداري و تخصيص امتياز بر عملكرد اداري افراد انجام مي گيرد.

ژاپن: ارتقاء تا رده قائم مقامي وزير

در سيستم اداري ژاپن، ترفيع و ترقي شغلي و ارشديت مانند ساير شؤون اين كشور، براساس سابقه و سنـوات خدمت و معمولاً بدون تبعيض صورت مي گيرد. البته به تدريج و در مراحل بالاتر و جهت احراز پست هاي مهم، شايستگي هاي فردي نظير كارآيي، تيزهوشي و ابتكار عمل، مدنظر و ملاك انتخاب مي باشد.
سيستم اداري دولت ژاپن در حال حاضر 830 هزار نفر را تحت استخدام خود دارد كه 18 هزار نفر از آنها، بوروكرات هاي حرفه اي هستند كه از طريق رقابت تنگاتنگ از طريق امتحانات عالي اداري پذيرفته شده اند. سالانه بين 600 تا 800 فارغ التحصيل دانشگاهي پس از موفقيت در اين آزمون وارد سيستم بوروكراسي ژاپن مي گردند. اين كارمندان حقوق مكفي دريافت كرده و از احترام و منزلت اجتماعي و امتيازات شغلي بالايي برخوردارند. براساس ضوابط دولت ژاپن، به جز پست وزارت كه انتصابي سياسي اســت، كــارمـنــدان مــي تــوانـنــد تـا رده قـائـم مقـامـي وزارتخانه ها ارتقاء پيدا كنند. امتحانات عالي اداري حـاوي تـسـت هـايـي در زمـيـنـه اطـلاعـات عـمومي، تخصصي و نيز تست هايي در رابطه با مشخصات فردي داوطلبان است كه با هدف انتصاب نخبه ترين افراد در خدمات عمومي ملي برگزار مي شوند. پس از استخدام نيز مبناي نظام اداري اين كشور همواره در جهت توسعه و پيشرفت كيفي كاركنان، بهبود و افزايش انگيزه آنها براي پاسخگويي مي باشد.

آمريكا: استخدام بي طرفانه

نخستين گام در ايجاد يك شالوده استخدامي بي طرف و به دور از جانبداري حزبي و سياسي در سـيـسـتم فدرال آمريكا، توسط كميسيون استخدام كشوري اين كشور (CSC)در سال 1883 ميلادي برداشته شد. براي تضمين عملي استخدام بي طرفانه، كميسيون مذكور با حضور يك نفر از حزب اقليت در كنار دو نفر از حزب اكثريت تشكيل مي شود. در اين كـمـيـسـيـون، نـماينده حزب اقليت مراقب است تا سياست هاي استخدامي و خط مشي هاي اتخاذ شده به سوي استخدام جانبدارانه و تبعيض آميز حزبي ميل پيدا نكند.
اعضاي اين كميسيون، از طرف رييس جمهور و براي مدت شش سال انتخاب مي شوند و علاوه بر وظايف اجرايي، تا حدودي وظايف قانون گذاري و وظايف قضايي هم بر عهده دارند. در واقع، اعضاء در حيطه مسؤوليت كميسيون در زمينه سياست گذاري و اتخاذ خط مشي هاي استخدامي، قوانين و مقرراتي لازم الاجرا وضع مي نمايند و در صورت بروز تخلف، رسيدگي به پرونده و اقدامات تنبيهي را نيز به انجام مي رسانند. در حال حاضر، اداره امور استخدامي دولت فدرال از طريق امتحان ورودي كه توسط اداره مديريت پرسنل OPM) ( برگزار مي شود، اقدام به جذب نيروهاي مورد نياز خود مي كند. شيوه ديگر استخدام در آمريكا، انتصاب به صورت مشخص و معين است كه در مورد كارآموزان و افرادي كه مدارج تحصيلي مورد نياز براي تصدي امري را طي كرده اند و يا داراي تجربه كافي در اين زمينه مي باشند، اجرا مي شود. گاهي نيز مسؤول يك سازمان با درخواست رسمي از اداره مديريت پرسنل، شخصي را به عنوان فرد واجد شرايط مورد نياز قسمت خود معرفي مي كند كه در اين موارد معمولاً تحقيق و تفحص خاصي صورت نمي گيرد.

كره جنوبي: آزمون هاي استخدامي فراگير

براي ايجاد دولتي كارا، تخصصي و دانش گرا، مؤسسه اي مستقل به نام كميسيون خدمات كشوري CSC) ( زير نظر مستقيم رييس جمهور در كره جنوبي ايجاد شده است كه وظايفي نظير استقرار نظام باز، وضع سياست هاي راهبردي در امور اداري كاركنان، بازرسي مديريت و كاركنان و غيره را بر عهده دارد. در كره جنوبي، متقاضيان ورود به مشاغل دولتي، بعد از پـذيـرش در آزمـون رقـابتـي، بايد در مصاحبه هاي تخصصي نيز شايستگي خود را به اثبات برسانند. پس از آن به منظور بررسي نهايي، پيش از استخدام در دوره هاي آموزشي بين 6 ماه تا يكسال شركت مي كنند و در صورت مثبت بودن نتايج ارزيابي عملكردشان، به عنوان كاركنان رسمي و دائمي انتخاب مي شوند.
سيستم ارتقاي شغلي كره جنوبي براي گروه هاي مختلف متفاوت است. در سطوح بالاي مديريتي، ارتقاء براساس استانداردها، چارچوب ها و فرآيندهاي تعيين شده CSC امكان پذير است. وزير مربوطه 2 يا 3 نامزد براي پست هاي خالي را به CSC معرفي مي كند تا بررسي هاي مربوط به احراز شايستگي فرد موردنظر، در اين كميسيون صورت گيرد. در گروه هاي پايين تر، ارتقـاء بـه صـورت پلكـانـي و صرفاً از گروه قبلي امكان پذير است. وضعيت صلاحيت هاي ارتقاء هر 6 ماه يكبار جمع آوري و براساس عواملي نظير عملكرد كاري، ارشديت و نمره آموزشي، فرد موردنظر انتخاب و منصوب مي شود. همچنين هر وزير مي تواند 20 درصد پست هاي ارشد را به عنوان پست آزاد تعيين نمايد كه انتخاب افراد براي اين پست ها، از درون دستگاه نبوده و از طريق برگزاري آزمون فراگير كه با هماهنگي CSC انجام مي شود، صورت مي گيرد.