آشنايي با مجلس شوراي اسلامي
1. تاريخچه مجلس در ايران
در انتخابات مجلس كساني ميتوانستند رأي بدهند كه صاحب ملكي باشند و يا حداقل ملك آنها هزار تومان باشد. گشايش اولين مجلس شوراي ملي ايران در زمان فرمان مشروطيت در 14 مرداد 1285 ش/ 14 جماديالثاني 1324 ق / 5 اوت 1906 م توسط مظفرالدين شاه صادر شد و بر اساس آن مردم رخصت يافتند مجلسي مركب از نمايندگان منتخبشان را براي مشاوره در امور مهم مملكتي و نظارت بر كار وزرا تشكيل دهند.
به موجب همين دستخط مظفرالدينشاه متعهد شد كه «نظامنامه و ترتيبات اين مجلس و لوازم تشكيل آن را مرتب و مهيا» كند. پس از بازگشت روحانيون مهاجر از قم به تهران و انجام ديد و بازديدهاي معمول در 27 مرداد 1285 مجلسي با حضور سه چهار هزار نفر از روحانيون، تجار، وزراء، شاهزادگان و عموم مردم در مدرسه نظاميه تشكيل شد.
اين مجلس موقتي تا تشكيل مجلس منتخب هفتهاي دو روز تشكيل جلسه داد و از طرف آن دوازده نفر، مأمور نوشتن نظامنامه انتخابات مجلس شدند. پس از تهيه نظامنامه و تأييد آن توسط مظفرالدينشاه انتخابات تهران در 25 شهريور 1285 آغاز شد. همچنين قرار شد فقط با حضور نمايندگان تهران مجلس شوراي ملي را افتتاح كنند و منتظر نتيجه انتخابات شهرستانها نمانند. انتخابات تهران برگزار شد و تقريباً اكثر نمايندگان تا 11 مهر 1285 ش انتخاب شدند. مرحله بعد تعيين روز تشكيل مجلس بود. ابتدا تصميم داشتند افتتاح مجلس در نيمه شعبان باشد اما منصرف شدند.
از اين رو روز جمعه 13 مهر 1285 دعوتنامه رسمي از طرف مشيرالدوله صدر اعظم براي عموم علماء، وزرا، شاهزادگان، اعيان و سفراي خارجه ارسال شد و از آنها براي افتتاح مجلس شورا در روز يكشنبه 15 مهرماه 1285 دعوت به عمل آمد. به اين ترتيب نخستين مجلس شوراي قانونگذاري ايران با خطابه مظفرالدينشاه در 18 شعبان 1324 هـ.ق آغاز به كار كرد.
در مجلس اول، 156 نماينده حضور داشتند. تا سال 1336، دوره مجلس دو ساله بود و پس از آن تا سال 1357، چهار ساله شد، طي اين مدت 34 دوره مجلس برگزار شد و مجلس بيست و چهارم در سومين سال خود با پيروزي انقلاب منحل شد. زنان در سال 1343 حق رأي به دست آوردند.
علاوه بر مجلس قانونگذاري، در سال 1328 هـ.ق، مجلس سنا نيز فعاليت خود را آغاز كرد. دوره اين مجلس ابتدا 6 ساله بود و در سال 1345 به 4 سال كاهش يافت. 30 نفر از 60 عضو سنا (15 نفر تهران + 15 نفر شهرستانها) انتصابي از سوي شاه بودند. اعضاي سنا را مالكان و تجار بزرگ، وزراء و نظاميان ارشد بازنشسته، سفرا يا استانداران و ... تشكيل ميدادند
2. مجلس شوراي اسلامي پس از انقلاب اسلامي
با پيروزي انقلاب اسلامي، مجلس شوراي اسلامي به عنوان مرجع اصلي قانونگذاري در جمهوري اسلامي ايران فعاليت خود را آغاز كرد. بر اساس اصل 64 قانون اساسي عده نمايندگان مجلس شوراي اسلامي دويست و هفتاد نفر در نظر گرفته شد و تغيير اين تعداد بر اساس سازوكاري پيشبيني شد كه از تاريخ همهپرسي سال يكهزار و سيصد و شصت و هشت هجري شمسي پس از هر ده سال، با در نظر گرفتن عوامل انساني، سياسي، جغرافيايي، و نظاير آنها حداكثر بيست نفر نماينده ميتواند اضافه شود.
3ـ ادوار مجلس شوراي اسلامي
از پيروزي انقلاب اسلامي تاكنون هفت دوره مجلس شوراي اسلامي تشكيل شده است.
مجلس دوره اول (1363ـ 1359)
انتخابات اولين دوره مجلس شوراي اسلامي در بيست و چهارم اسفندماه 1358 برگزار شد. در اين دوره 10 ميليون و 871 هزار و 645 نفر رأي دادند. با توجه به شرايط انقلابي جامعه ايران، اين دوره، به خاطر اختلاف نظر شديد نمايندگان كه از طيفها و گروههاي مختلف سياسي بودند، به تغيير قوانين قديمي و تصويب قوانين جديد مشغول شد. البته وقوع جنگ در سال 1359، سالهاي پاياني دوره مجلس اول را به خود مشغول كرد.
مجلس دوره دوم (1367 ـ 1363)
انتخابات دومين دوره مجلس در بيست و ششم فروردينماه 1363 برگزار شد. برگزاري انتخابات اين دوره با تصرف بخشهاي از مناطق مرزي كشور توسط نيروهاي عراقي مصادف بود، اما انتخابات حوزههاي جنگزده براي مهاجرين آن شهرها در حوزههاي مجاور برگزار شد. در اين دوره 15 ميليون و 822 هزار و 70 نفر در انتخابات شركت كردند و فعاليت مجلس در اين دوره شديداً تحتالشعاع جنگ قرار داشت. علاوه بر اين، برخي از مسايل سياست خارجي نظير تداوم دشمني آمريكا و حمايت از عراق نيز از دلمشغوليهاي مجلس دوم بود.
مجلس دوره سوم (1371 ـ 1367)
در نوزدهم فروردينماه 1367 كه آخرين سال جنگ تحميلي بود، 16 ميليون و 714 هزار و 281 نفر به پاي صندوقهاي رأي رفتند تا نمايندگان مجلس سوم را انتخاب كنند. علاوه بر پايان جنگ، اين دوره شاهد رحلت جانسوز حضرت امام خميني (ره) نيز بود. مباحث سازندگي ويرانههاي جنگ ذهن مشغولي اين مجلس بود.
مجلس دوره چهارم (1375 ـ 1371)
انتخاب اين دوره در 21 فروردين 1371 برگزار شد و 18 ميليون و 767 هزار و 47 نفر (حدود 60درصد واجدين شرايط رأي دادن) در انتخابات شركت كردند. تداوم سازندگي همچنان در رأس دستور كارهاي مجلس اين دوره بود.
مجلس دوره پنجم (1379 ـ 1375)
انتخابات اين دوره مجلس در هجدهم اسفندماه 1374 با حضور 24 ميليون و 717 هزار و 88 نفر (حدود 70درصد واجدان شرايط رأي دادن) برگزار شد. مقابله با برخي از مسايل خارجي نظير افزايش فشارهاي آمريكا و اروپا به ويژه پس از اعمال تحريمهاي آمريكا عليه ايران مهمترين موضوع كاري مجلس پنجم بود.
مجلس دوره ششم (1383 ـ 1379)
انتخابات ششمين دوره مجلس شوراي اسلامي در بهمن 1378 با حضور حدود 27 ميليون نفر (حدود 70درصد واجدان شرايط رأي دادن) برگزار شد. اين دوره توسعه سياسي در عرصه داخلي و تنشزدايي در عرصه سياست خارجي را در دستور كار خود قرار داد.
مجلس دوره هفتم (1387 ـ 1383)
انتخابات هفتمين دوره مجلس شوراي اسلامي در اسفند 1382 با حضور حدود 23 ميليون و 438 هزار و 30 نفر (حدود 50درصد واجدان شرايط رأي دادن) برگزار شد. مقابله با مشكلات اقتصادي و اجتماعي، تصويب پروتكل الحاقي، تلاش براي پيوستن به سازمان تجارت جهاني ... از مهمترين موضوعاتي بود كه پس از شروع به كار اين دوره مجلس در دستور كار نمايندگان قرار گرفت.
3ـ اهميت مجلس شوراي اسلامي:
مجلس در نظام جمهوري اسلامي ايران از اهميت ويژه و والايي برخوردار بوده و محور بسياري از تصميمگيريها، قانونگذاريها، برنامهريزيهاست و چراغ هدايت دولت و ملت را به دست دارد. مجلس پايگاه اساسي نظام و مردم و مايه حضور مشاركت واقعي مردم در تصميمگيريها و مظهر اراده ملي است.
درباره قداست، اهميت و جايگاه حساس و سرنوشتساز مجلس و نقش آن در صلاح و فساد جامعه و كشور و نظارت بر كارها و اصلاح امور و برخورد قاطع و دلسوزانه با مسايل كشور، بيانات رهبر فقيد انقلاب، حضرت امام خميني قدسسرهالشريف و بيانيهها و سخنان رهبر معظم انقلاب، حضرت آيتالله خامنهاي، بهترين دليل و گواه است كه ذيلاً فرازهايي از آن بيان ميگردد:
حضرت امام خميني (ره):
«مجلس شوراي اسلامي تنها مركزي است كه تمام قوا بايد تبع آن باشند.»
«اينجانب اكيداً علاقمندم كه قداست مجلس معظم و وكلاي محترم محفوظ باشد تا الگويي باشند براي مجلسهاي جهان.» «شما (نمايندگان) بايد در آنجا معلم اخلاق باشيد براي همه كشور، حضرات وكلاء مجلس را معبدي كنند منزه از اعمال و اقوال زمان طاغوت تا مجلس نمونه شود، باشد كه مجالس ديگر كشورهاي اسلامي از آن تبعيت كنند.» مركز همه قانونها و قدرتها مجلس است:
«شك نيست كه مجلس به همه امور نظارت دارد و حق نمايندگان است كه از هر انحراف و خلافي كه از وزراء و ادارات ميبينند به حكم قانون جلوگيري كنند و دولت را تا حد استيضاح بكشانند؛ لكن فرقها است بين نظارت و استيضاح و بين عيبجويي و انتقامگيري و اين فرقها را همه كس پس از رجوع به وجدان خويش ميفهمد.»
حضرت آيتالله خامنهاي رهبر معظم انقلاب اسلامي ميفرمايند:
«نمايندگي مجلس، مسئوليت و خدمت است مجلس در نظام اسلامي داراي نقش حقيقي در اداره و هدايت كشور است و درست ايفا كردن اين نقش تأثير عميق و تعيينكنندهاي در سرنوشت و مسير و جهتگيريهاي اصلي كشور به جاي ميگذارد. مجلس به معناي حقيقي كلمه مظهر اراده و حاكميت مردم است. مجلس با مصوبات خود راهي را كه دولت اسلامي براي اداره كشور بايد بپيمايد ترسيم ميكند و بر اين حركت سرنوشتساز نظارت مينمايد. مجلس در همه حال بايد حريت و صراحت و حقگرايي و استقلال خود را حفظ كند و راه راست را به مجريان امور بنمايد و بر پيمودن آن نظارت كند. نمايندگان بايد پاسخگويي رأي اعتمادي كه بر اعضاي دولت ميدهند باشند. با اين حال كارشكني و فتنهگري و اغراء به جهل از هيچ كس قابل قبول نيست.
بنابراين مجلس بايد تمام امور كشور را اصلاح كند، همه امور كشور را تحت نظر داشته باشد. پست نمايندگي مسئوليت است و تكليف، نمايندگان بايد نظارت دقيق و همه جانبه خود و تصويب قوانين هدايتگر و سازنده، راه كار و تلاش و پيشرفت كشور را هموار نموده و اگر ضعف، خلاف و يا تخلفي ديدند با قدرت و قاطعيت برخورد نموده و مسامحه روا ندارند.
در قانون اساسي نيز به اين مسئله توجه خاصي مبذول شده و از نظر شرايط و اختيارات و مسئوليتها بر ركن بودن و محوريت مجلس در امور كشور تأكيد شده و اصول فراواني به وظايف و اختيارات و رسالت مجلس اختصاص يافته است. در حدود شصت اصل و قريب يك سوم از اصول قانون اساسي به مسايل مربوط به مجلس و قانونگذاري و قوه مقننه و وظايف اين قوه مربوط ميشود.
اين خود اهميت و قداست و نقش كليدي و جايگاه ويژه مجلس را در امور كشور نشان ميدهد. بررسي همين بخش مهم تفاوت ماهوي مجلس و قوه قانونگذاري در جمهوري اسلامي با قانون اساسي مشروطيت و نظام گذشته را به خوبي بيان ميدارد.
چگونگي افتتاح مجلس شوراي اسلامي
بر اساس قانون اساسي، جلسات مجلس شوراي اسلامي با حضور دوسوم نمايندگان رسميت مييابد. بنابراين با انتخاب حداقل اين تعداد از نمايندگان مجلس ميتواند كار خويش را شروع كند.
نمايندگان حاضر در نخستين جلسه مجلس، كه به وسيله هيئت رئيسه سني اداره ميشود، بايد در برابر قرآن مجيد سوگند ياد كنند كه پاسدار حريم اسلام و نگهبان دستاوردهاي انقلاب اسلامي و مباني نظام جمهوري اسلامي باشند. البته، نمايندگان اقليتهاي مذهبي، اين سوگند را با ذكر كتاب آسماني خود ياد ميكنند
ساختار دروني مجلس شوراي اسلامي
الف ـ هيئت رئيسه
بر اساس اصول قانون اساسي، ترتيب انتخاب رئيس و هيئت رئيسه مجلس و شمار كميسيونها و دوره آنها و ديگر امور مجلس به وسيله آييننامه داخلي مجلس كه به تصويب نمايندگان ميرسد، مشخص ميگردد.
آييننامه، بر اساس مادههاي 2 و 3، سه نوع هيئت رئيسه پيشبيني كرده است كه عبارتند از:
1. هيئت رئيسه سني: پس از تشكيل و افتتاح مجلس شوراي اسلامي و قبل از اقدام به هر كاري، نخست دو تن از مسنترين نمايندگان بر اساس شناسنامه، به عنوان رئيس و نايبرئيس و دو نفر از جوانترين نمايندگان حاضر به عنوان منشي معين ميشوند و در جايگاه هيئت رئيسه قرار ميگيرند. وظايف هيئت رئيسه سني عبارت است: اداره جلسه افتتاحيه، انجام مراسم سوگند و برگزاري انتخاب هيت رئيسه موقت.
2. هيئت رئيسه موقت: اعضاي هيئت رئيسه موقت دوازده نفرند كه شامل يك رئيس، دو نايب رئيس، سه كارپرداز و شش منشي ميشود. اين هيئت با رأي مخفي و با اكثريت نسبي و در جلسه علني از ميان نمايندگان انتخاب ميشوند. دو وظيفه عمده هيئت رئيسه موقت، تصويب اعتبارنامه نمايندگان منتخب و انتخابات هيئت رئيسه دايم مجلس است؛ بدين گونه كه پس از تصويب اعتبارنامه دوسوم از مجموع نمايندگان، هيئت رئيسه موقت، انتخابات هيئت رئيسه دايم را برگزار ميكند و به كارش پايان ميدهد.
3. هيئت رئيسه دائم: تركيب هيئت رئيسه دائم مجلس همانند هيئت رئيسه موقت است كه براي مدت يك سال به وسيله نمايندگان انتخاب ميشوند. انتخاب رئيس مجلس ممكن است كه در يك نوبت يا دو نوبت صورت گيرد؛ بدين صورت كه اگر هيچ يك از نامزدها در دور اول نتوانند آراي اكثريت مطلق نمايندگان را به دست آورند، انتخابات به دور دوم كشيده ميشود و در اين مرحله، انتخاباتي مجدد ميان دو نفري كه در مرحله اول بيشترين رأي را كسب كردهاند، برگزار ميشود و دارنده اكثريت آراء به عنوان رئيس مجلس شوراي اسلامي انتخاب ميشود. انتخاب دو نايب رئيس، سه كارپرداز و شش منشي به صورت جداگانه و در يك مرحله و با اكثريت نسبي صورت ميگيرد. همه امور مجلس شوراي اسلامي به وسيله هيئت رئيسه مجلس و زير نظر رئيس مجلس اداره ميشود.
ب ـ كميسيونها
براي بررسي، اصلاح و تكميل لوايح دولت و طرحهاي قانوني كه نمايندگان يا شوراي عالي استانها بر اساس اصول 47 و 102 قانون اساسي به مجلس ارائه ميدهند و نيز به منظور تهيه طرحهاي لازم و انجام وظايف ديگري كه طبق قانون بر عهده مجلس گذاشته شده است، ماده 33 آييننامه داخلي مجلس، كميسيونهايي براي آن پيشبيني كرده است. به طور كلي، مجلس ميتواند دو نوع كميسيون دايم و موقت داشته باشد. بر اساس آييننامه داخلي مجلس، شمار كميسيونهاي دايم بر حسب وظايف وزارتخانهها و نهادهاي رسمي كشور است. افزون بر اين، كميسيونهاي اصول 76 و 90 قانون اساسي، كميسيون ديوان محاسبات و كميسيون بودجه مجلس نيز جزو كميسيونهاي دائم مجلس محسوب ميشوند. وظيفه اصلي كميسيونهاي دائم مجلس (به استثناي كميسيون اصول 76 و 90) انجام امور مقدماتي مربوط به قانونگذاري است.
همچنين، شمار اعضاي كميسيونهاي دايم مجلس متفاوت است و بسته به محدوديت و گسترش حطيه كار كميسيون، از 7 تا 31 نفر است. به طور مثال، اعضاي كميسيون اصل 90 قانون اساسي، بين 15 تا 31 نفر است كه در ماده 43 آييننامه داخلي مجلس به آن اشاره شده است.
كميسيون موقت كه به آن كميسيون ويژه يا خاص نيز ميگويند، براي رسيدگي به مسائل مهم و استثنايي كه ممكن است در كشور پيش آيد، با پيشنهاد حداقل پانزده نفر از نمايندگان و با تصويب مجلس تشكيل ميشود. اعضاي اينگونه كميسيونها، كه از پنج تا يازده نفرند، در جلسه علني مجلس و با رأي مخفي و با اكثريت نسبي برگزيده خواهند شد. اين كميسيون پس از اتمام مأموريتش، منحل ميشود .
ج ـ جلسات عمومي مجلس شوراي اسلامي
طبق اصل 65 قانون اساسي، جلسات مجلس شوراي اسلامي با حضور دوسوم نمايندگان رسميت مييابد. تصويب طرحهاي قانوني، كه به وسيله نمايندگان يا شوراي عالي استانها، ارائه ميشود و لوايحي كه از طريق هيئت دولت به مجلس پيشنهاد ميشود، پس از رسيمت يافتن مجلس بر اساس آييننامه داخلي مجلس انجام ميگيرد، مگر در مواردي كه نصاب مشخصي براي تصويب آن تعيين شده باشد. همچنين، طبق اصل 69 قانون اساسي، مذاكرات مجلس شوراي اسلامي بايد علني باشد و گزارش كامل آن از طريق راديو و روزنامههاي رسمي كشور براي اطلاع مردم منتشر شود. اما در شرايط اضطراري و در صورتي كه امنيت كشور ايجاب كند، با تقاضاي رئيسجمهور يا يكي از وزيران و يا ده نفر از نمايندگان مجلس، جلسه غير علني تشكيل ميشود
نمايندگي
نمايندگي منصبي است كه از طريق انتخابات و رأي مردم فعليت مييابد و داراي ويژگيهاي زير است:
اول اينكه مقامي ملي است؛ نمايندگان مجلس هر يك منتخب حوزه انتخابيه معيني هستند، اما نمايندگي آنان عام و از سوي همه ملت است؛ چون بر اساس اصل 67 قانون اساسي، نمايندگان به گونهاي سوگند ياد ميكنند كه به معناي نمايندگي از طرف همه مردم كشور است نه حوزه انتخابيهاي خاص. البته اين به معناي نفي ارتباط نمايندگان با مردم حوزه انتخابيه خود نيست.
دوم اينكه نمايندگي، امري كلي است كه و نمايندگان هم در حدود اختياراتي كه به گونه فردي به آنها داده شده است و هم در حدود وظايف و اختياراتشان به گونه گروهي تحت عنوان مجلس شوراي اسلامي به وظايف خود عمل ميكنند.
سوم اينكه نمايندگي غير قابل عزل است؛ يعني انتخابكنندگان (بر خلاف وكالت در حقوق خصوصي)، نميتوانند هر وقت لازم بدانند، نماينده خود را عزلكنند، و نماينده ميتواند تا پايان دوره نمايندگي خود، بدون اجبار براي پاسخگوي به موكلين به طور مستقل مشغول انجام وظيفه شود.
ديگر اينكه مقام نمايندگي داراي دو ويژگي زير است: اول اينكه قائم به شخص است؛ يعني اين مقام به هيچ عنوان قابلواگذاري به ديگري نيست و نماينده منتخب مردم نميتواند مقام خود را به ديگري واگذار كند. بند اول اصل 85 قانون اساسي به صراحت به اين موضوع اشاره كرده است.
دوم اينكه مقام نمايندگي مشاركتي است نه شخصي و مستقل؛ يعني نمايندگان به صورت مشترك در تصميمگيريهاي مجلس شركت ميكنند و مصوبات با رأي اكثريت به تصويب ميرسد و به نام مجلس اعتبار و شايستگي اجرا مييابد.
وظايف اصلي مجلس شوراي اسلامي
با توجه به نقش مؤثر و مهم مجلس در نظام كشور، وظايف عمده مجلس در دو بخش خلاصه ميگردد:
الف ـ قانونگذاري
ب ـ نظارت
حال جهت اطلاع و آگاهي از جايگاه مجلس شوراي اسلامي در قانون اساسي و همچنين نحوه اداره مجلس براساس آئيننامه داخلي و آشنايي با بخشهاي مختلف مجلس شوراي اسلامي كه مسئوليت ارتباط با مردم را به اشكال مختلف به عهده دارند به طور خلاصه اطلاعاتي ارايه ميگردد.
وظايف قانونگذاري نمايندگان و مراحل تصويب قانون
ـ مجلس شوراي اسلامي از نمايندگان ملت كه به طور مستقيم و با راي مخفي انتخاب ميشوند تشكيل ميگردد.
ـ دوره نمايندگي مجلس چهار سال است.
ـ عده نمايندگان مجلس شوراي اسلامي دويست و هفتاد نفر است.
ـ زرتشتيان و كليميان هر كدام يك نماينده و مسيحيان آشوري و كلداني مجموعاً يك نماينده و مسيحيان ارمني
جنوب و شمال هر كدام يك نماينده انتخاب ميكنند.
ـ مجلس شوراي اسلامي با حضور دو سوم مجموع نمايندگان (180 نفر) رسميت پيدا ميكند.
ـ مذاكرات مجلس شوراي اسلامي بايد علني باشد و گزارش كامل آن بايد از راديو و روزنامه رسمي براي اطلاع عموم
منتشر شود.
ـ مجلس شوراي اسلامي در عموم مسايل در حدود مقرر در قانون اساسي ميتواند قانون وضع كند.
ـ مجلس شوراي اسلامي نميتواند قوانيني وضع كند كه با اصول و احكام مذهب رسمي كشور يا قانون اساسي
مغايرت داشته باشد. تشخيص اين مسئله به عهده شوراي نگهبان ميباشد.
ـ به منظور پاسداري از احكام اسلامي و قانون اساسي از نظر عدم مغايرت مصوبات مجلس شوراي اسلامي با آنها
، شورايي به نام شوراي نگهبان با تركيب زير تشكيل ميشود:
1ـ شش نفر از فقهاي عادل و آگاه به مقتضيات زمان و مسايل روز، انتخاب اين عده با مقام رهبري است.
2ـ شش نفر حقوقدان، در رشتههاي مختلف حقوقي، از ميان حقوقدانان مسلماني كه به وسيله رئيس قوه قضاييه به مجلس شوراي اسلامي معرفي ميشوند و با راي مجلس انتخاب ميگردند.
ـ تشخيص عدم مغايرت مصوبات مجلس شوراي اسلامي با احكام اسلامي با اكثريت فقهاي شوراي نگهبان و تشخيص عدم تعارض آنها با قانون اساسي برعهده همه اعضاي شوراي نگهبان است.
ـ نمايندگان مجلس بايد در نخستين جلسه مجلس به ترتيب زير سوگند ياد كنند و متن قسمنامه را امضاء كنند:
بسمالله الرحمن الرحيم.
«من در برابر قرآن مجيد به خداي قادر متعال سوگند ياد ميكنم و با تكيه بر شرف انساني خويش تعهد مينمايم كه پاسدار حريم اسلامي و نگهبان دستاوردهاي انقلاب اسلامي ملت ايران و مباني جمهوري اسلامي باشم، وديعهاي را كه ملت به ما سپرده به عنوان امنيتي عادل پاسداري كنم و در انجام وظايف وكالت، امانت و تقوي را رعايت نمايم و همواره به استقلال و اعتلاي كشور و حفظ حقوق ملت و خدمت به مردم پايبند باشم، از قانون اساسي دفاع كنم و در گفتهها و نوشتهها و اظهار نظرها استقلال كشور و آزادي مردم و تأمين مصالح آنها را مدنظر داشته باشم.»
نمايندگان اقليتهاي ديني اين سوگند را با ذكر كتاب آسماني خود ياد خواهند كرد.
ـ هيات رئيسه دائم مجلس مركب از رئيس و دو نايب رئيس و شش منشي و سه كارپرداز ميباشد و انتخاب آنها براي مدت يك سال خواهد بود.
ـ به منظور بررسي و اصلاح و تكميل لوايح دولت و طرحهاي قانوني كه نمايندگان و يا شوراهاي عالي استانها بر طبق اصول 24 و 102 قانون اساسي به مجلس ميدهند به منظور تهيه و تمهيد طرحهاي لازم و انجام وظايف ديگري كه بر طبق قانون به عهده مجلس گذاشته شده است كميسيونهايي در مجلس تشكيل ميگردد.
ـ هر نماينده به جز رئيس مجلس ملزم است عضويت يكي از كميسيونهاي دائمي را كه براي آن انتخاب و تعيين ميشود بپذيرد و در صورت تمايل ميتواند در كميسيونهاي ديگر مجلس با حق اظهارنظر و بدون حق رأي شركت كند.
ـ در هر جلسه رسمي يك نفر از نمايندگان كه مطلب مهمي داشته باشد و بخواهد به استحضار مجلس برساند ميتواند تا يك ساعت قبل از شروع جلسه رسمي به عنوان نطق قبل از دستور در لوحه مخصوصي مشخصاً ثبت نام و مطالب خود را اظهار نمايد و دو نفر ديگر از نمايندگان به نوبت طبق ليستي كه با قيد قرعه مشخص شده است صحبت خواهند كرد. وقت هر كدام از نمايندگان براي نطق ده دقيقه است و ميتواند تمام يا حداقل سه دقيقه از حق خود را به يك نماينده ديگر واگذار نمايد.
ـ هر ماه گزارشكارهاي كميسيونها به هيات رئيسه مجلس داده ميشود تا از طريق تكثير و نصب در تابلو به اطلاع نمايندگان برسد.
ـ در مواردي كه مجلس ضروري تشخيص دهد طبق اصل هفتاد و پنجم قانون اساسي اختيار وضع بعضي از قوانين را به كميسيونهاي خود تفويض مينمايند.
ـ حداكثر مدت براي هر جلسه رسمي چهار ساعت است كه ممكن است يكسره و يا با فاصله تنفس باشد، مگر در موارد ضروري به تشخيص رئيس و تصويب مجلس، همچنين وقت دستور جلسات رسمي مجلس چنان تنظيم ميشود كه با اوقات اداي نماز برخورد نداشته باشد.
ـ مذاكرات كامل هر جلسه با مصوبات ضبط و ثبت ميشود و به انضمام اسامي غائبين و دير آمدگان آن جلسه و حتيالامكان قبل از انعقاد جلسه بعد بين نمايندگان توزيع ميشود.
ـ انعقاد رسمي جلسات و اعتبار اخذ راي، منوط به حضور حداقل دو سوم مجموع نمايندگان (180) نفر ميباشد و اكثريت مطلق آراء وقتي حاصل ميشود كه بيش از نصف نمايندگان صاحب راي حاضر، راي مثبت دهند مگر در مواردي كه قانون اساسي يا در آييننامه به موجب قانون ديگر، نصاب ديگري تعيين شده باشد.
ـ براي ادامه مذاكرات، حضور حداقل مجموع نمايندگان (135 نفر) ضروري است.
ـ جلسات رسمي با تلاوت آياتي چند از قرآن مجيد كه حتيالامكان متناسب جلسه آن روز باشد آغاز خواهد شد.
ـ لايحه قانوني از طرف دولت به مجلس جهت تصويب پيشنهاد ميشود.
ـ طرح قانوني پيشنهادي است كه با امضاء حداقل 15 نفر از نمايندگان در مجلس به رئيس داده ميشود.
ـ به طور كلي تمام لوايح و طرحها به استثناي لوايح و طرحهاي فوري و مربوط به بودجه و تفسير قوانين عادي و ساير مواردي كه در اين آييننامه براي شور در آن مورد ترتيب خاص ديگري معين شده است دو شوري خواهد بود. فاصله دو شور حداقل بايد پنج روز باشد. ـ در شور اول گزارش كميسيون مربوط در خصوص لايحه يا طرح عادي در جلسه علني مطرح ميگردد و در رابطه با كليات طرح و لايحه مذاكره ميشود و در صورت تصويب با پيشنهادات كتبي نمايندگان كه تحويل هيات رئيسه شده است جهت بررسي به كميسيون مربوطه ارجاع ميشود.
ـ در شور دوم گزارش كميسيون در مجلس مطرح ميشود و پيشنهادات نمايندگاني كه در مهلت قانوني ارايه شده است مطرح ميگردد و پس از بحث و بررسي در جزئيات طرح و لايه براساس آئيننامه داخلي مجلس رايگيري به عمل ميآيد و پس از تصويب جزئيات و ماده واحده مصوبه از طريق رياست مجلس جهت اظهارنظر به شوراي نگهبان ارسال ميگردد.
ـ لوايح و طرحها چهار قسم است عادي، يك فوريتي، دو فوريتي و سه فوريتي.
ـ لوايح و طرحهاي يك فوريتي آن است كه پس از تصويب فوريت به كميسيون ارجاع ميشود تا خارج از نوبت مورد بررسي قرار گيرد.
ـ طرحها و لوايح دو فوريتي آن است كه پس از تصويب دو فوريت، بلافاصله به طبع و توزيع آن اقدام و 24 ساعت پس از توزيع در مجلس مطرح ميشود.
ـ لايحه و طرح سه فوريتي آن است كه وقتي سه فوريت آن به تصويب مجلس رسيد در همان جلسه وارد دستور ميگردد.
ـ اخطار راجع به منافي بودن لوايح و طرحها با قانون اساسي كشور يا آييننامه داخلي مجلس مقدم بر اظهارات ديگر است و مذاكرات در موضوع اصلي را متوقف ميكند و بايد با استناد به اصل يا ماده مربوطه حداكثر ظرف مدت 5 دقيقه به عمل آيد.
ـ اخذ راي در مجلس به پنج طريق انجام ميگيرد:
1ـ راي يا قيام وقعود
2ـ راي با كليد برقي
3ـ راي علني با ورقه
4ـ راي مخفي با ورقه
5 ـ راي مخفي با مهره
ـ كليه مصوبات مجلس رسماً به شوراي نگهبان فرستاده ميشود در صورتي كه ظرف 10 روز پس از ابلاغ يا پس از انقضاء مدت تمديد ده روز مذكور در اصل 95 قانون اساسي، شوراي نگهبان مخالفت خود را اعلام نكرد طبق اصل 94 قانون اساسي مصوبات از طرف مجلس جهت امضاء به دفتر رياست جمهوري ابلاغ ميشود.
خبرنگاران جرايد و صداوسيما با داشتن كارت مخصوص ميتوانند محل مخصوص حضور يافته و ناظر مذاكرات جلسه علني باشند. در جلسات علني مجلس تماشاچيان ميتوانند حضور داشته باشند و در مدت حضور در جلسه بايد سكوت را رعايت نموده و از هرگونه ابراز احساسات خودداري نمايند.
ـ نمايندگان مجلس شوراي اسلامي علاوه بر حضور در حوزههاي انتخابيه در ايام تعطيلي، در دفاتر استاني ملاقات مردم با نمايندگان نيز در ساعتهاي مشخصي كه توسط روابط عمومي از رسانههاي گروهي اعلام ميشود با موكلين بدون تشريفات خاصي ملاقات مينمايند.
ـ ضمن اينكه كليه مكاتبات مردم با نمايندگان توسط دبيرخانه مستقيماً در اختيار نمايندگان قرار ميگيرد كليه نامههايي كه حاوي پيشنهاد و طرح و انتقاد در رابطه با مسايل مطروحه در مجلس ميباشد از طريق روابط عمومي در اختيار كميسيونها، نمايندگان و مسئولين ذيربط قرار ميگيرد.
ـ مجلس شوراي اسلامي داراي دو كتابخانه است كه از كتابخانههاي معتبر كشور ميباشند و كتب نفيس و اسناد تاريخي منحصر به فردي در آنها نگهداري ميشود.
ـ مشروع مذاكرات مجلس شوراي اسلامي، همچنين كليه قوانين مصوب توسط روزنامه رسمي كشور منتشر و در اختيار عموم قرار ميگيرد.
ـ اولين دوره مجلس شوراي اسلامي در هفتم خردادماه سال 1359 با پيام رهبر كبير انقلاب اسلامي حضرت امام خميني (ره) افتتاح شد.
ـ اولين انتخابات مجلس شوراي اسلامي در روز جمعه مورخ 24/12/1358 برگزار گرديد.
ـ مجلس شوراي اسلامي در تاريخ بيستوسوم تيرماه سال 1372 با تصويب ماده واحدهاي روز دهم آذرماه سالروز شهادت مجتهد مجاهد و سياستمدار متعهد آيتالله سيد حسن مدرس را به عنوان روز مجلس نامگذاري كرد.
وظايف نظارتي مجلس شوراي اسلامي
ـ لوايح قانوني پس از تصويب هيات وزيران به مجلس تقديم ميشود و طرحهاي قانوني به پيشنهاد حداقل پانزده نفر از نمايندگان، در مجلس شوراي اسلامي قابل طرح است.
ـ عهدنامهها، مقاولهنامهها، قراردادها و موافقتنامههاي بينالمللي بايد به تصويب مجلس شوراي اسلامي برسد.
ـ گرفتن و دادن وام و يا كمكهاي بدون عوض داخلي و خارجي از طرف دولت بايد با تصويب مجلس شوراي اسلامي باشد.
ـ هر نماينده در برابر تمام ملت مسئول است و حق دارد در همه مسايل داخلي و خارجي كشور اظهار نظر نمايد.
ـ نمايندگان مجلس در مقام ايفاي وظايف نمايندگي در اظهارنظر و راي خود كاملاً آزادند و نميتوان آنها را به سبب نظراتي كه در مجلس اظهار كردهاند يا آرايي كه در مقام ايفاي وظايف نمايندگي خود دادهاند تعقيب يا توقيف كرد.
ـ رئيس جمهور براي هيات وزيران پس از تشكيل و پيش از هر اقدام ديگر بايد از مجلس رأي اعتماد بگيرد.
ـ در هر مورد كه حداقل يك چهارم كل نمايندگان مجلس شوراي اسلامي از رئيس جمهور و يا هر يك از نمايندگان از وزير مسئول، درباره يكي از وظايف آنان سئوال كنند، رئيس جمهور يا وزير موظف است در مجلس حاضر شود و به سوال جواب دهد.
ـ نمايندگان مجلس شوراي اسلامي ميتوانند در مواردي كه لازم ميدانند هيات وزيران يا هر يك از وزرا را استيضاح كنند. استيضاح وقتي قابل طرح در مجلس است كه با امضاي حداقل ده نفر از نمايندگان به مجلس تقديم شود.
ـ اگر مجلس به هيات وزيران و يا وزيران مورد استيضاح راي اعتماد نداد، هيات وزيران يا وزير مورد استيضاح عزل ميشود.
ـ در صورتي كه حداقل يك سوم از نمايندگان مجلس شوراي اسلامي رئيس جمهور را در مقام اجراي وظايف مديريت قوه مجريه و اداره امور اجرايي كشور مورد استيضاح قرار دهند، رئيس جمهور بايد ظرف مدت يك ماه پس از طرح آن در مجلس حاضر شود و در خصوص مسايل مطرح شده توضيحات كافي بدهد. در صورتي كه پس از بيانات نمايندگان مخالف و موافق و پاسخ رئيس جمهور، اكثريت دو سوم كل نمايندگان به عدم كفايت رئيس جمهور رأي دادند مراتب جهت اجراي بند 10 اصل يكصد و دهم به اطلاع رهبري ميرسد.
ـ هر كس شكايتي از طرز كار مجلس يا قوه مجريه يا قضاييه داشته باشد، ميتواند شكايت خود را كتباً به مجلس شوراي اسلامي عرضه كند. مجلس موظف است به اين شكايت رسيدگي كند و پاسخ كافي دهد و در مواردي كه شكايت به قوه مجريه يا قوه قضاييه مربوط است رسيدگي و پاسخ كافي دهد و پاسخ كافي از آنها بخواهد و در مدت متناسب نتيجه را اعلام نمايد و در موردي كه مربوط به عموم باشد به اطلاع عامه برساند
شرايط انتخابات دوره هشتم مجلس:
دوره نمايندگي مجلس شوراي اسلامي چهار سال و دوره نمايندگي نمايندگان نيز همزمان با دوره مجلس شوراي اسلامي است. پس اگر نمايندهاي از طريق انتخابات ميان دورهاي به نمايندگي انتخاب شود، مدت نمايندگي او محدود به پايان دوره مجلس خواهد بود.
مجلس شوراي اسلامي تعطيلبردار نيست و به همين منظور، انتخابات هر دوره بايد پيش از پايان دوره قبل برگزار شود به طوري كه كشور در هيچ زماني بدون مجلس نباشد. بنابراين هيچ عاملي نميتواند مانع انتخابات و تشكيل مجلس گردد، مگر جنگ و اشغال نظامي كشور كه در اين صورت با پيشنهاد رئيس جمهور و تصويب 23 نماينده و تاييد شوراي نگهبان، انتخابات مناطق اشغال شده يا تمام كشور براي مدت معيني متوقف ميشود. در اين صورت، مجلس سابق به كار خود ادامه خواهد داد.
1ـ شرايط رأيدهندگان
1ـ سن رأيدهندگان: سن رأي دادن براي انتخابات 18 سال تمام است.
2ـ شرايط لازم براي داوطلب شدن: شرايط لازم جهت كانديداتوري، تابعيت كشور جمهوري اسلامي ايران و اعتقاد به نظام جمهوري اسلامي ايران، ابراز وفاداري به قانون اساسي، داشتن مدرك فوقليسانس يا معادل آن و يا اشخاصي كه در يك دوره نمايندگي مجلس بودهاند، نداشتن سوء شهرت و سلامت جسمي و دارا بودن حداقل 30 سال و حداكثر 75 سال سن.
داوطلبين بايد 6 ماه قبل از ثبت نام از شغلي كه در آن مشغول به كار بودهاند استعفا داده باشند.
3ـ زمان برگزاري انتخابات
انتخابات هشتمين دوره مجلس شوراي اسلامي در روز جمعه 24 اسفند ماه سال 86 همزمان با سراسر كشور در 6 حوزه انتخاباتي و در 10 شهرستان و 37 بخش و 1351 شعبه ثابت و سيار پيشبيني شده، برگزار ميشود.
4ـ زمان ثبت نام داوطلبين:
داوطلبيني كه شرايط لازم ثبت نام را دارند ميتوانند از طريق سايت وزارت كشور اطلاعات لازم ثبت نام را كسب كرده و پس از تكميل مدارك لازم با مراجعه به فرمانداريها و 6 حوزه انتخابات از 15 ديماه به مدت 7 روز ثبت نام به عمل آورند.
5 ـ زمان تبليغات داوطلبين:
زمان مجاز براي تبليغ، 8 روز قبل از اخذ راي تا 24 ساعت قبل از شروع انتخابات ميباشد. كانديداها پس از تاييد صلاحيت اجازه انتشار تبليغات را دارند. تبليغات آنها نبايد به در و ديوارها باشد و فقط ميتوانند درب ستادهايشان تبليغات خود را داشته باشند.
6 ـ نحوه شمارش آراء:
انتخابات دوره هشتم به صورت رايانهاي انجام خواهد پذيرفت و در شهرستانهايي كه بيش از 3 نماينده دارند 6 مرحله انتخاباتي آنان كاملاً به صورت رايانهاي ميباشد و در شهرها و بخشهايي كه كمتر از 3 نماينده دارند مرحله ثبت نام و استعلام و تاييد به صورت رايانهاي صورت ميپذيرد.
نرمافزار انتخابات رايانهاي شامل برنامه اجرايي، مستندات و source نرمافزار طبق توافق تحويل شوراي محترم نگهبان شده است
تبليغات و اخلاق انتخاباتي
فضاي كشور به تدريج حال و هواي انتخابات به خود ميگيرد. جناحها، احزاب، رسانهها و شخصيتها با توجه به برنامه، اهداف و امكانات بالقوه خويش در جهت نيل به هدف و رسيدن به موفقيت حداكثري گام برميدارند. تبليغات امروزه به عنوان يكي از موضوعات مهم مطالعات بينرشتهاي مورد توجه كنشگران سياسي ميباشد.
نكتهاي كه بايد مورد عنايت قرار گيرد اين است كه تبليغات در خلق فرهنگ جديد تاثير فراواني دارد و نشانگر تفاوتهاي فرهنگي صاحبان تبليغ ميباشد.
تبليغات انتخاباتي صرفاً بر «گيرندگان» تكيه ميكند و از عوامل و امكانات مختلف براي نيل به هدف بهره ميگيرد و بهرهگيري از هر كدام از عوامل تاثيرات خود را به همراه دارد. ممكن است يك برنامه تبليغاتي از طرق مختلف براي نيل به هدف بهره گيرد. ممكن است برخي احزاب يا جناحها براي تبليغات از يك هنرپيشه يا ورزشكار براي حضور در گردهمايي انتخاباتي بهره گيرد يا اينكه در تركيب اعضاي مورد حمايت از يك ورزشكار يا هنرپيشه يا... استفاده كند.
قانع كردن مخاطبين تنها نقش تبليغات نيست، بلكه ممكن است اهداف ديگري از قبيل ايجاد نگراني و گمراهي عليه رقيب را دنبال كنند. يكي از شيوهها ميتواند اين باشد كه به صورت غيرمستقيم و تلويحي بر اين موضوع تاكيد شود كه حاكميت اين گروه يا پيروزي آن شخص، رفاه و آرامش و پيشرفت كشور را به كلي مخدوش خواهد كرد كه نمونههاي اين رويكرد را در انتخاباتهاي گذشته شاهد بوديم.
تبليغ از هر نوعي كه باشد به هر حال يك مقوله ارتباطي است و همه آحاد جامعه به ويژه مديران جامعه، سياستمداران، مبلغان و ساير دستاندركاران رسانههاي جمعي و بالاخره همه كساني كه به گونهاي مستقيم يا غيرمستقيم با مخاطبان خاص و عام سروكار دارند، مايلند در حد مطلوبي از اين ارتباط و مقوله روانشناختي و فنون آن براي متقاعدسازي مخاطب و تغيير نگرش او بهره گيرند.
متخصصين تبليغاتي از يك سو با استفاده از رسانههاي ارتباط جمعي و از سوي ديگر با بهرهگيري از فنون متقاعدسازي ميتوانند بر افكار عمومي يا بر نظرات گروههاي اجتماعي مسلط شده و آنها را به نفع هدفهاي خود جهت دهند و با بهرهگيري صحيح و اصولي از مباني علمي تبليغات رسانهها ميتوانند نيرومندترين افراد را ضعيف جلوه دهند يا بالعكس.
اين قدرت و سلطه اگر با اخلاق و التزام به قواعد مذهبي همراه نباشد به همان اندازه كه ميتوانست مفيد باشد، مضر و مهلك خواهد بود. به لحاظ مناقشات عديده و طولاني شدن بحث نكاتي را مبتني بر فهم عمومي در اين خصوص ذكر ميكنيم.
ـ نمايندگي و بار امانت
انتخابات فرايندي است كه براي برگزيدن وكلاي ملت در اركان حكومتي بكار برده ميشود. انتخابات يك تفويض اختيار و سپردن امانت است. امانتي كه تك تك افراد ملت از انجام آن ناتوانند و از اينرو به دست افرادي ميسپارند كه حافظ آن بوده و آن را به درستي ادا نمايند. متاسفانه در جامعه امروزي احساس تكليف تنها به معناي پذيرش فلان مسئوليت و قرار گرفتن در فلان مقام تعبير و تفسير ميشود.
منظور آن نيست كه از پذيرش مسئوليتهاي اجتماعي و سياسي طفره رفته و سرباز زنيم بلكه منظور آنست كه در همان مسئوليتي كه بايد باشيم قرار گيريم، بدان قانع باشيم و براي غير آن دست و پا نزنيم زيرا معناي احساس تكليف واقعي آنست كه در همان مسئوليتي كه شايسته و برازنده جميع جهات و خصايص و استعدادهاي ماست قرار گيريم و به خوبي در همان پست و مقام تلاش و تكاپو كنيم تا راه را بر تصديگري انسانهاي شايسته ديگر نبنديم.
ـ وعدههاي بيجا
معمولاً در جريان انتخابات، نامزهاي انتخاباتي، برنامهها، ايدهها و اهداف خود را براي مردم بيان ميكنند تا آنان نيز با شناخت و آگاهي به انتخاب نماينده مورد نظر خود بپردازند. اين شيوه با همه محاسني كه دارد و كتمانپذير هم نيست، به ابزاري براي وعدهدادنهاي بيپايه و اساس به مردم تبديل شده و جايگاه اصلي خود را از دست داده است.
بسياري از افراد در جريان تبليغات انتخاباتي به بيان مواردي ميپردازند كه چه بسا از حيطه اختيار و نفوذ آنان خارج است. قانون معيار و ميزان صلاحيت نهادها و دولتمردان است و هر كس اعم از نماينده، رئيس جمهور، وزير و... حدود صلاحيت و اختياراتي دارد كه كم و زياد شدني نيست. از اينرو دادن وعدههاي دروغين به مردم كه مطمئناً به عملي نشدن آنها ميانجامد، نه تنها از نظر اخلاقي مذموم و ناپسند ميباشد بلكه از نقطه نظر اطمينان مردم به حكومت باعث سلب اطمينان آنان شده و براي دورههاي بعد از نقطه نظر كشاندن مردم به پاي صندوقهاي راي تاثير منفي خواهد داشت.
ـ تخريب ديگران؛ نردبان ترقي
برخي از افراد با تخريب وجهه ديگران و كريه جلوه دادن خوبيها و فضايل انسانهاي ديگر براي خود نردبان ترقي ميسازند. ايشان انسانهاي ناتوان و دون همتي هستند كه خود از صلاحيت و لياقت شخصي برخوردار نبوده و از فضايل اخلاقي بويي نبردهاند. زيرا كسي كه به صفات نيكو آراسته است، براي در نظر آمدن و جلب توجه ديگران احتياجي به تخريب و تهمت و... ندارد. از اينرو نبايد به بهانه نقد برنامهها و... به سخن گفتنهاي غير مسئولانه در خصوص افراد اقدام كرد.
ـ گفتن حقيقتها و در نظر گرفتن مصالح
ممكن است حرف و حديث و شعاري در ميان مردم جاي خود را باز كرده و به مزاق عامه خوش بيايد ولي به نظر دقيق و كاشناسانه از امور غيرضرور و مخالف مصالح كشور جلوه كند. نماينده خوب و متعهد آن است كه با طرح مشكلات واقعي مردم و ارايه راه حل براي آنها افكار مردم را متوجه خود كند نه اينكه همانند يك عوام الناس، جوزده شده و او نيز همان بگويد كه در بوق و كرناست. ضمن آنكه بهرهبرداري از احساسات پاك و بيغل و غش قشرهاي مختلف مردم، مخصوصاً جوانان، مطلبي نيست كه نادرستي آن محتاج دليل و برهان باشد.
ـ نيت خير
مسلماً بسياري از برنامهها و استراتژيها به واسطه علل و عوامل مختلف جامه عمل نپوشيده و محقق نخواهد شد، اما آنچه در اين ميان حايز اهميت است؛ آن است كه نمايندگان با نيت خير و براي رضاي خدا و خدمت به مردم و اهداف انقلاب پا به عرصه انتخابات گذارند. به واقع ميان آن كس كه براي مقاصد متعالي فوق نامزد انتخابات شده و آنكس كه به فكر اشباع و ارضاء نفسانيات خود و تحقق بخشيدن به اهداف حزبي و باندي خويش است تفاوت زيادي هست و عملكرد و موضعگيري و احساس مسئوليت آندو نيز به تبع چنين نيتي متفاوت خواهد بود.
[ عباس تيموري آسفيچي ]
منابع و ماخذ :
1. قانون اساسي جمهوري اسلامي
2. ابوالفضل قاضي، «بايستههاي حقوق اساسي»، (تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1375)
3. «درباره مجلس» در پايگاه اطلاعرساني مجلس شوراي اسلامي www.majlis.ir
4. «ادوار مجلس شوراي اسلامي»در پايگاه اطلاعرساني خانه ملت www.mellat.majlis.ir
5. «استقرار ميز رسانه در ستاد انتخابات» در پايگاه اطلاعرساني فرنسنيوز
www.fransnews.com
6. »بايستههاي اخلاق انتخابات از ديدگاه مقام معظم رهبري» در پايگاه اطلاعرساني تبيان
old.tebyan.net
7. روحالله فروزش، «اخلاق انتخاباتي» در پايگاه اطلاعرساني انديشه
www.bashgah.net
8. محمد پهلواني، «تبليغات انتخاباتي و اخلاق» در پايگاه اطلاعرساني الف
www.alef.ir
9. «قوانين» در پايگاه اطلاعرساني شوراي نگهبان
www.shora.gc.ir
10. «اخبار امروز» در پايگاه اطلاعرساني مرز پرگهر
www.marzeporgohar.org
11. «مقررات بينالمللي و داخلي» در پايگاه اطلاعرساني قانون
www.tco.ir
12. «مجلس شوراي اسلامي» در پايگاه پژوهشگاه اطلاعات و مدارك علمي ايران
www.dbase.irandoc.ac.ir
13- فاضلي ، اشرف السادات – آشنايي با مجلس شوراي اسلامي ،مركز تحقيقات صدا و سيما ،1386