به وبلاگ دکتر سعید صیاد خوش آمدید

مهتاب قلي زاده

«۳۰ درصد از کل جمعيت کشور در فقر مطلق به سر مي برند. اما در لايحه هدفمند کردن يارانه ها کوچک ترين توجهي به آن نشده است، در نتيجه پس از واقعي شدن قيمت حامل هاي انرژي قطعاً وضع دهک هاي پايين جامعه بدتر خواهد شد چرا که «مردم» در اجراي اين طرح ناديده گرفته شده اند.» اينها را تدوينگر نقشه جغرافيايي فقر کشور يعني حسين راغفر مي گويد. اين متخصص و پژوهشگر حوزه رفاه و تامين اجتماعي، «عدالت» را قرباني اصلي سياست هاي دولت نهم مي داند. او مي گويد؛ «دولتي که با شعار «عدالت محوري» آغاز به کار کرد، خود بزرگ ترين ضربه را به مفهوم عدالت وارد کرد تا جايي که هم اکنون مردم از مفهوم عدالت خوفناک هستند و هيچ شعاري را که تحت اين عنوان مطرح شود باور نمي کنند.» سال گذشته محمود احمدي نژاد در حضور خبرنگاران داخلي و خارجي خط فقر را امري «سرکاري» خواند. البته اين موضوع چندان هم غير قابل انتظار نبود چرا که اعلام نکردن خط فقر در دولت نهم پايه گذاري شد. عبدالرضا مصري وزير وقت رفاه دولت نهم هم اعلام خط فقر را امري «بي فايده» مي دانست و پژوهشگران اين حوزه را متهم به سياه نمايي مي کرد. حسين راغفر استاد دانشگاه الزهرا البته معتقد است؛ پرهيز از اعلام خط فقر از سوي آقاي احمدي نژاد کاملاً طبيعي است چراکه اين دولت در مديريت فقر کشور کاملاً ناکام بوده است. در همين شرايط است که صندوق بين المللي پول همزمان با روز جهاني امحاي فقر آمار نگران کننده يي از وضعيت فقر در ايران ارائه مي کند. بر مبناي اين آمار ۴۰درصد مردم ايران زير خط فقر قرار گرفته اند.

---

-در طول 50 سال گذشته چهره فقر در ايران بيش از هر چيز ديده شده. در کشوري چون ايران که درآمد فراوان نفتي دارد چرا فقر همچنان خودنمايي مي کند؟

مديريت ناکارآمد منابع طبيعي و استفاده نامناسب از تمام ظرفيت هاي موجود موجب شده فقر به اين شکل بروز پيدا کند. عمده ترين دليل گسترش فقر را هم بايد در شيوه توليد نفت در ايران جست وجو کرد. در واقع مسبب اصلي ضعف در اقتصاد ايران شيوه نادرست استفاده از نفت و گاز ملي است که دولت ها را در طول ساليان «تنبل» کرده است چراکه دولت ها هرگاه احساس نياز کرده اند دست به کيسه نفت برده و از آن خرج کرده اند. فقدان بلندپروازي هاي منطقي در دولت ها موجب شده دولت ها بدون توجه به اينکه اين منابع ناپايدار و بين نسلي هستند از آن خرج کنند و هيچ تلاشي در راستاي تبديل شدن نفت و گاز به شکل پايدار نمي کنند. اما در اين ميان دولت کنوني به بدترين شکل درآمدهاي نفتي را فقط صرف هزينه هاي جاري و روزمره مي کند. در واقع شيوه نادرست مديريت منابع عمومي، عامل اصلي عدم پيشرفت اقتصاد کشور است.

-اين شيوه نادرست مديريت منابع چه پيامدهايي را به دنبال دارد؟

هنگامي که نظام تخصيص منابع عمومي غيرمنطقي باشد روابط و ساختارهاي اجتماعي از هم گسيخته مي شود. نمونه بارز آن کنار گذاشتن مردم از مشارکت در تصميم گيري هاي اجتماعي توسط دولت است چراکه دولت در تصميم گيري ها خود را از مردم بي نياز مي بيند. در نتيجه کنار گذاشتن مردم از تصميم گيري ها منابع عظيم رانت به وجود مي آيد که منشاء فساد عظيم است. اين رانت خودبه خود به طبقات مختلف اجتماعي آسيب مي رساند.

-با توجه به اينکه منبع اصلي درآمد هر چهار دولت پس از انقلاب منابع نفتي بوده است و با در نظر گرفتن اينکه تزريق منابع نفتي به جامعه تاکنون پاسخ مناسبي نداشته، هم اکنون براي برچيده شدن فقر، سياست هاي توليدمحور راهگشاست يا خرج کردن درآمدهاي نفتي در هزينه هاي جاري؟

به عقيده من تا کشور ايران يک تغيير پارادايمي نداشته باشد و الگوي کلان بينشي نسبت به تغيير ساختارهاي توليد نداشته باشد هيچ گاه مساله رفاه و فقر در کشور حل نخواهد شد. در دوره آقاي احمدي نژاد بيشترين درآمد از محل فروش نفت نصيب کشور شد اما درست در همين دوره بود که بيشترين آسيب به اقتصاد کشور و بيشترين واردات اتفاق افتاد. تا نگاه به واردات بي رويه اصلاح نشود و فکري اساسي براي افزايش ظرفيت توليد نشود، به اين ترتيب چرخه فاسد و معيوب اقتصاد ايران بازتوليد مي شود. هنگام جنگ، در شرايطي که جمعيت کشور کمتر از نصف جمعيت کنوني بود و فشار بر بخش تقاضا کم بود اما اقتصاد بسيار بهتر از زمان حال اداره مي شد.

-مسوولان دولتي از ارائه شفاف آمار فقر در کشور سر باز مي زنند. آيا از وضعيت فقر در جامعه، آماري در دست است؟

بايد گفت به علت خودداري دولت از اعلام خط فقر دقيق، هرگونه اظهارنظري در خصوص خط فقر کاملاً خام خواهد بود. اما در حال حاضر ميزان خط فقر مطلق 30 درصد است يعني يک سوم جامعه در فقر مطلق به سر مي برند و اين يعني حدود 25 ميليون نفر در ايران از دسترسي حداقلي به مسکن، پوشش، آموزش، بهداشت، حمل و نقل و تغذيه مناسب محروم هستند. سال گذشته خط فقر بر مبناي 800 هزار تومان مشخص شده بود، اما امسال اگر تورم و افزايش قيمت ها را هم به آن اضافه کنيم قطعاً چهره فقر ناگوارتر از سال پيش خواهد بود.

-به نظر شما چرا مسوولان از اعلام خط فقر خودداري مي کنند؟

دولت آقاي احمدي نژاد در مديريت فقر کشور کاملاً ناکام بوده است. از آنجا که خط فقر يکي از شاخص هاي موفقيت و عدم موفقيت دولت هاست، طبيعي است که دولت از اعلام خط فقر پرهيز کند. اگر هم پژوهشگري فقر را مطالعه و بررسي کند اين دولت او را به سياه نمايي متهم مي کند. دولت نهم در سال هايي که گذشت کوشيد تمام فقر و بحران هاي اقتصادي کشور را توطئه داخلي يا دشمني خارجي ها جلوه دهد در حالي که خود دولت مشکل اصلي فقر در کشور است.

-شعار اصلي دولت نهم عدالت محوري بوده است. به نظر شما اين شعار تا چه اندازه تحقق پيدا کرده است؟

به نظر مي رسد عدالت قرباني اصلي سياست هاي دولت نهم بوده است. در هر فصل و در هر ماه بايد متناسب با تورم دستمزدها افزايش يابد. نه به دستور دولت و تفسيرهاي خاص و نه حتي بر مبناي تورم واقعي نه آنچه نمايشي براي جمع آوري راي در دوره انتخابات است.

-با توجه به بررسي و تصويب لايحه هدفمند کردن يارانه ها فکر مي کنيد در شرايط فعلي اجراي اين طرح و افزايش قيمت ها چه تاثيري بر رفاه عمومي مي گذارد؟

در اجراي طرح تحول اقتصادي و واقعي ساختن بهاي حامل هاي انرژي به فقر هيچ توجهي نشده است. اجراي اين طرح تاثير شديد و مستقيم بر سبد هزينه خانوار همچون آب، برق، انرژي، حمل و نقل و سرپناه خواهد داشت. هنگامي که هزينه حمل و نقل افزايش پيدا مي کند بهاي تمام کالاها افزايش مي يابد و چون درآمدها افزايش پيدا نمي کند، قطعاً وضع بدتر خواهد شد.

-با توجه به اينکه تيم اقتصادي دولت آقاي احمدي نژاد سياست هاي پيشين را دنبال خواهد کرد، سال هاي پيش رو را چگونه ارزيابي مي کنيد؟

چهار سال پيش را قطعاً چهار سالي سوخته مي بينم. به نظر من سال هاي آينده توام با رکود با گسترش فقر و بيکاري خواهد بود چرا که ظرفيت هايي که بايد در دولت قبل به وجود مي آمد شکل نگرفت. هم اکنون با توجه به کسري شديد بودجه و نيز فقدان چشم اندازي که امکان خصوصي سازي را فراهم کند همچنين تجربه يي که دولت نهم در خدمت کردن به گروه هاي خاص و نه به جامعه از خود به جا گذاشت سال هاي آينده خواهد بود. ضمن اينکه فضاي پرالتهاب سياسي کنوني مناسب براي سرمايه گذاري نيست و فقر قطعاً در آينده عميق تر خواهد شد. 30 درصد از کل جمعيت کشور در فقر مطلق به سر مي برند اما در طرح تحول اقتصادي کوچک ترين توجهي به آن نشده است در نتيجه پس از واقعي شدن قيمت حامل هاي انرژي قطعاً وضع دهک هاي پايين جامعه بدتر خواهد شد چرا که «مردم» در اجراي اين طرح ناديده گرفته شده اند.